In 2025 onderzochten IILVO, CCBT en BioForum hoe onderzoek, monitoring en demonstratie beter kunnen worden ingebed op biologische veehouderijbedrijven.  Aanleiding was de zoektocht naar een duurzame oplossing voor het tekort aan onderzoeksinfrastructuur voor biologische veehouderij in Vlaanderen. De studie werd gefinancierd door het Agentschap Landbouw en Zeevisserij, als onderdeel van de operationele doelstelling ‘Versterken van het Vlaams BioKennisNetwerk als spil voor vraaggestuurd onderzoek’ binnen het Strategisch Plan Biologische Landbouw.

Op zoek naar een structurele basis voor onderzoek

De biologische veehouderij heeft onvoldoende aangepaste onderzoeksinfrastructuur ter beschikking in Vlaanderen. Dat maakt het moeilijk om langdurig praktijkgericht onderzoek uit te voeren en kennis op te bouwen rond thema’s zoals dierenwelzijn, diergezondheid, dierenvoeding of biodiversiteit.

Tegelijk is er nood naar vraaggestuurd onderzoek dat inspeelt op concrete uitdagingen in de praktijk. On farm onderzoek biedt daarom belangrijke kansen om kennis op te bouwen in reële bedrijfsomstandigheden.

In een relatief kleine sector brengt dit een aantal uitdagingen met zich mee. Vaak wordt een beroep gedaan op dezelfde bedrijven en blijkt langdurige samenwerking moeilijk uit te bouwen binnen de looptijd van afzonderlijke onderzoeksprojecten. 

Lighthousebedrijven als leer- en innovatieomgeving

Deze studie focuste op het opzetten van zogenaamde lighthousebedrijven. Dit zijn commerciële biologische veehouderijen die, naast hun reguliere bedrijfsactiviteiten, ruimte bieden voor onderzoek, monitoring en demonstratie.

Landbouwers bieden niet louter de infrastructuur voor onderzoek, maar zijn actieve partners in het volledige onderzoeksproces. Ze denken mee over onderzoeksvragen, testen innovaties in de praktijk en delen ervaringen met collega-landbouwers, onderzoekers en andere stakeholders via on farm demonstraties. Door wetenschappelijke kennis en praktijkkennis samen te brengen, kunnen innovaties worden getest onder reële omstandigheden. Dat verhoogt niet alleen de relevantie van onderzoeksresultaten, maar ondersteunt ook een snellere verspreiding van nieuwe inzichten naar de praktijk.

Leidraad voor on-farm onderzoek

Via workshops en interviews met landbouwers, onderzoekers, adviseurs en buitenlandse experts werden bestaande goede praktijken en belangrijke randvoorwaarden in kaart gebracht. Uit de studie blijkt dat succesvolle samenwerking vraagt om duidelijke afspraken over onder meer rollen en verantwoordelijkheden, financiële vergoedingen, gegevensbeheer en eigenaarschap van resultaten. De belangrijkste lessen, aandachtspunten en aanbevelingen zijn gebundeld in een praktische leidraad voor onderzoekers, landbouwers en andere betrokken actoren. De inzichten zijn relevant voor iedereen die werkt rond on-farm onderzoek, monitoring, demonstratie en kennisuitwisseling, zowel in de biologische als gangbare landbouw.

Samen sterker: de meerwaarde van een netwerk van lighthousebedrijven

De studie wijst ook op de meerwaarde van een netwerk van lighthousebedrijven waarbij ervaringen, gegevens en onderzoeksresultaten vergeleken kunnen worden tussen bedrijfstypes, regio’s en contexten. Door op meerdere bedrijven over een langere periode gegevens te verzamelen, ontstaat bovendien een sterkere basis voor onderzoek, monitoring en beleidsontwikkeling. Bedrijven in dit netwerk kunnen leren van elkaars ervaringen, samen nieuwe onderzoeksvragen formuleren en innovaties sneller verspreiden binnen de sector. Zo kan een netwerk van lighthousebedrijven uitgroeien tot een duurzame leer- en innovatieomgeving waarin landbouwers, onderzoekers, adviseurs en beleidsmakers gezamenlijk werken aan toekomstbestendige oplossingen voor de biologische veehouderij.

De leidraad is beschikbaar via: Leidraad_Samenwerking in lighthouses en on-farm onderzoek_0.pdf