Foto1 - Overzicht van de mulchproef in aardappelen bij ILVO in 2025 met controle-object (links), grasklaver (midden) en houtsnippers (rechts). Alle mulchmaterialen zorgen voor stabielere bodemcondities qua temperatuur en bodemvocht. Houtsnippers dempen de schommelingen in temperatuur het sterkst en resulteert ook in de grootste waterbeschikbaarheid voor het gewas.
Mulch toepassen in droog 2025: werkt het écht als het erom spant?
Droogteperiodes zullen door de klimaatverandering steeds frequenter voorkomen. Mulch kan ervoor zorgen dat de bodem beter water vasthoudt. Ook in het droge jaar 2025 ging ILVO hiermee aan de slag. In een proef met aardappelen waarbij twee mulchmaterialen werden getest. Het toepassen van mulch is complex en droog jaar zoals 2025 speelt het voornamelijk in op de waterdynamiek van de bodem. Ondanks het droge weer trad er afbraak van de mulchmaterialen op. De stikstofdynamiek was sterk afhankelijk van het type mulchmateriaal en bleek opnieuw doorslaggevend te zijn voor de verse knolopbrengst.
Er gaat de laatste jaren meer aandacht naar mulching als maatregel om het water beter in de bodem vast te houden en om aan de bodemkwaliteit te werken. Er gaat minder water verloren door verdamping en de waterbeschikbaarheid voor het gewas verhoogt. Het verbetert ook de structuur van de bodem, waardoor water beter kan infiltreren en erosie vermindert. Het is een slimme stap richting toekomstbestendig telen in een klimaat met steeds frequentere en intensere periodes van droogte. Toch is ook dit geen wonderoplossing. Het succes is sterk afhankelijk van het type mulch dat je gebruikt, de bodem waarop je werkt, de weersomstandigheden en je gewas. In het zeer droge 2025 legde ILVO een laatste veldproef met mulch aan om antwoorden te krijgen op de volgende vragen: konden we een mogelijk voordeel van mulch door behoud van bodemvocht vaststellen? Zorgde toepassing van mulch voor stabielere opbrengsten in een droog teeltseizoen als 2025?
Mulch buffert schommelingen in temperatuur en verhoogt waterbeschikbaarheid
Binnen het Relance-project ‘Bodem gestructureerd, bodem klimaatrobuust beheerd’, dat in 2023 van start ging, voerde ILVO in 2025 een laatste proef uit met mulch van grasklaver en houtsnippers in aardappelen, naast een controle-object. Voor een mulchlaag van 5-6 cm dikte komt dit overeen met een dosis (droge stof) van 21 ton/ha bij grasklaver en 86 ton/ha bij houtsnippers. Er werd gekozen voor het biologische ras Connect als kookaardappel resistent tegen Phytophthora zodat dit de proef niet zou beïnvloedden. Het effect van de verschillende mulchmaterialen op de temperatuur en de vochtbeschikbaarheid in de bodem alsook de opbrengst werd opgevolgd. De aardappelen werden geplant op 12 mei, gemulcht op 14 mei en geoogst op 22 september. Gezien 2025 een zeer droog en zonnig voorjaar kende, gevold door een warme, zonnige en zeer droge zomer, werd de focus gelegd op de periode tot 2 maanden na planten.
Door het toepassen van mulch daalt de bodemtemperatuur (15 cm diep in de aardappelrug) en zijn de temperatuurschommelingen kleiner (Figuur 1). Het grootste bufferend effect treedt op bij houtsnippers. Figuur 2 toont het verloop van de bodemwaterpotentiaal (35 cm diep in de rug) tijdens de eerste twee maanden na planten. Deze vochtspanning is een maat voor de waterbeschikbaarheid voor het gewas. Hoe minder negatief de waarde, hoe minder vochtstress het gewas ondervindt. Bij het toepassen van mulch is de bodemwaterpotentiaal minder negatief en nemen ook de schommelingen af. Het effect is het meest uitgesproken voor houtsnippers.
Houtsnippers immobiliseren stikstof in bodem, grasklaver stelt stikstof vrij
Door de stabielere bodemcondities qua temperatuur en bodemvocht kon het gewas zich in het beginstadium beter ontwikkelen wanneer mulch werd toegepast. Ondanks de droge weersomstandigheden werd bij toepassing van grasklaver in vergelijking met de controle gemiddeld 55 kg/ha extra stikstof vrijgesteld. Voor hotsnippers resulteerde dit in immobilisatie van gemiddeld 66 kg/ha stikstof in de bodem.
Het voorjaar en de zomer waren erg droog, maar doordat er tijdens het groeiseizoen af en toe (soms net genoeg) regen viel, kon een behoorlijke opbrengst en knollen van goede kwaliteit verwacht worden. De combinatie van stabielere bodemcondities en vrijstelling van stikstof vertaalde zich voor grasklaver in 2,5% hogere verse knolopbrengst in vergelijking met de controle (49,2 ton/ha) (Figuur 3). Dit in tegenstelling tot houtsnippers, met een significante daling in verse knolopbrengst van 18% tegenover de controle. Ter vergelijking werd in de rassenproef van Inagro zonder toepassing van mulch voor het ras Connect in 2025 gemiddeld 61,4 ton/ha behaald.
Mulchproeven tonen positieve effecten op bodemleven
Tijdens het driejarige project werd ook onderzocht hoe de mulchmaterialen en de dikte van de mulchlaag het bodemleven beïnvloeden - niet alleen in het proefjaar zelf, maar ook in het daaropvolgende jaar. Hiervoor werd enerzijds de heet water-extraheerbare koolstof (hwc) in bodemstalen gemeten, een indicator voor de gemakkelijk afbreekbare koolstof en de microbiële biomassa. Anderzijds werd via een plfa-analyse zowel de totale microbiële biomassa bepaald als de verdeling van de verschillende groepen micro-organismen in kaart gebracht.
De positieve effecten kwamen vooral tot uiting in de 0-10 cm bodemlaag, die rechtstreeks in contact stond met de mulch, en in mindere mate merkbaar in de laag van 10-30 cm. Zowel voor hwc als voor plfa werden verschillen tussen de behandelingen vooral waargenomen in het jaar na de mulchtoepassing. Een dikkere mulchlaag van grasklaver, evenals het gebruik van meer houtige materialen zoals miscanthus of houtsnippers, leidde tot significant hogere waarden en dus tot een toename van de microbiële biomassa. Bij het vergelijken van de verschillende groepen micro-organismen wordt vastgesteld dat een dikkere mulchlaag van grasklaver aanvankelijk leidt tot hogere waarden voor zowel bacteriën als schimmels. Na verloop van tijd blijft dit effect enkel voor de bacteriën zichtbaar. Bij de houtige mulchmaterialen wordt een omgekeerd patroon waargenomen: in eerste instantie nemen vooral de schimmels toe, terwijl later ook een stijging in bacteriële activiteit optreedt.
Het verhaal rond mulchen is niet eenvoudig, gezien niet alleen de waterhuishouding maar ook de nutriëntendynamiek wordt beïnvloed. Het weer heb je niet in de hand, maar het mulchmateriaal dat je aanbrengt wel. Wanneer er doordachte keuzes gemaakt worden is mulch een veelbelovende techniek om extremen door klimaatverandering te bufferen, het bodemleven te stimuleren en voor stabielere opbrengsten te zorgen.
Het project ‘Bodem gestructureerd, bodem klimaatrobuust beheerd’ kadert in het Relanceplan ‘Vlaamse Veerkracht’ en wordt uitgevoerd met steun van het Agentschap Landbouw en Zeevisserij van de Vlaamse overheid.
Auteurs: R. Willemet & M. De Boever